Privatna vila, umetnički rezort, filozofski centar, obdanište, administrativna zgrada bolnice... Naravno, ne nabrajamo ove pojmove, jer nemamo pametnija posla ili zato da bismo vas zbunili bez razloga.
Šalu na stranu, razlog koji povezuje ove stvari itekako postoji, i nalazi se na brdašcetu u severozapadnom dela predgrađa Firence (preko puta gradske bolnice). U pitanju je skromna vila Kaređi (Vila di Careggi), vlasništvo familije Mediči. Skromna po formi, ali začinjena zanimljivim istorijskim događajima.
“Otac naroda”, kako su stanovnici Firence zvali Kozimo de Mediči-a (Cosimo de Medici), najpoznatijeg i najuticajnijeg pripadnika familije, je takođe bio i veliki ljubitelj filosofije. U ovoj vili je Kozimo okupljao mnoga poznata umetnička imena (Donatelo, Mikelanđelo Buanaroti, Leon Batista Alberti...) pod upravljačkom palicom, Marsilio Ficino-a (Marsilio Ficino)
M. Ficino je u ovoj vili živeo, i napisao za društvo, veoma važna filozofska dela: “De Vita” i “De Amore” ( u kojoj se pojam “platonska ljubav” po prvi put predstavlja zapadnoj kulturi i filozofiji).
Kozimo je u ovoj vili prikupio pristalice grčkog filozofa Platona, i zajedno sa M. Ficinom oformio Platonovu školu, u kojoj su se često vodile diskusije (i hvalospevi) o teorijama ovog poznatog grčkog mislioca.
Pomoću Bartolomea Mikelozo-a, Kozimo je uvideo potencijal i snagu ovog mesta, i preuredio je u svoj letnjikovac, pridodavši joj otvorenu ložu (pokrivenu terasu) koja je nadgledala vrt, i na taj način vilu više “približio“ prirodi.
Vrt koji je napravljen tokom ove restauracije, je nalazio uzore u vrtovima starih rimskih i grčkih vila. U svakom malom detalju ovog vrta prezentovana je slika humanističke filozofije ( Bog je stvorio ljude i prirodu, i time je čoveku dopušteno da prilagođava prirodu svojim osećanjima i raspoloženju, jer je on instrument Boga). Prema originalnom planu iz XV veka, uzdužna osa vrta je postavljena tako da vodi direktno do vile, s tim da je blagi pad terena “zauzdan” terasama-parterima i ukrasnim zelenilom sa fontanama. Nažalost, danas samo visoko listopadno drveće i parter blizu same vile, nam mogu ispričati priču ovog renesansnog vrta, jer je malo toga ostalo u originalnoj formi. “Eho” koji odzvanja ovim vrtom, najdugotrajnije “odjekuje” u parternom zelenilu nadomak kuće (terasa sa južne strane vile), koje je od ostatka vrta odvojeno jednim malim zidom i limunovima u terakota-sasksijama (glinene saksije različitih dimenzija i oblika koje se za vile u ovom kraju, prave od poznate toskanske gline). Za ovu vilu su karakteristični i mali senici šimšira (Buxus sempervirens) sa klupama za odmor, veoma interesantnog oblika nalik malim “casa segreta” (tajnim kućama).
Forma vrta i vile (sa svojom otvorenom ložom) je bila podređena užitku i “isceljivanju duše”, i služila je za primer mnogim kasnijim vrtovima renesanse. Možda je baš zbog tog “mira” i “spokojstva” vrta, u ovu vilu 1936-te, bilo smešteno obdanište Ospedale di Santa Maria Nuova (danas je to upravna zgrada bolnice). Svakako to je veoma zanimljiva ideja, vredna diskusije.
Villa Medici (Fiasole) četvrta vila po redu, koju su izgradili Medičijevi. Ova vila, u koju se preselila “Platonova škola”, je kao i prethodne tri vile, bila delo Bartolomea Mikelozo-a, sa tom razlikom što ona nije bila nadogradnja već postojećih zamkova (za razliku od vila Trebio, Kafađiolo ili Kaređi) i manje je pratila principe zatvorenih rimskih vila.
Sa terasastih vrtova ove vile, pruža se fenomenalan pogled na grad Firencu i reku Arno, koji kao da govori posetiocu da može lako da se “izdigne” od ovozemaljskih problema i uživa u ovom raju na zemlji, svojevrsnom Firentinskom Olimpu.
Vrt vile je, prema konceptu Leona B. Albertija, podeljen na dve terase. Gornja terasa je bila uređena kao produžetak kuće, sa tri velika pravougaona travnjaka, zasenjenih paulovnijama. Preko leta, duž staza i oko partera se, u terakota saksijama, ređaju primerci limunova, muškatli i zdravaca (Geranium macrorrhizum).
Sa zadnje strane vile, nalazimo drugu terasu, tj. tajni vrt (gardino segreto) do kog se moglo doći samo stepenicama unutar vile (barem do izgradnje treće terase početkom XX veka). Tajni vrt je trapezoidnog oblika sa četiri travnjaka oivičenih šimširom. U sredini tajnog vrta, smeštena je fontana elipsoidnog oblika, uz prisustvo magnolija i limunova kao u gornjem vrtu.
U periodu između 1911.-1923. izgrađena je treća terasa sa vrtom, koja se pruža paralelno gornjoj terasi. Uređena je u skladu sa renesansnim principima, samo što je spuštena 11-12m, u odnosu na najvišu terasu. Ovaj vrt je zaklonjen sa tri strane (veliki kameni potporni zid, i dve pomoćne zgrade) i u njoj nalazimo četiri velike magnolije, saksije sa limunovima, plitak bazen sa fontanom (u centru) i travnjacima sa geometrijskim bordurama šimšira.
Značajne po tome što spadaju među najstarijim vrtovima renesanse, vrtovi vila Mediči u Farnesinu i Kaređi, su idelni primeri “stare garde”, koji su i dan danas sa nama, i podsećaju nas na početke u uređivanju predela. Zato ih sa ponosom možemo zvati “veteranima” pejzažne arhitekture.
Autor teksta: Miodrag Aranđelović
